Kornel Maliszewski: Jak wspominasz dzieciństwo? Czy już wtedy ciągnęło Cię do ludzi, ruchu, obserwowania i zapisywania świata? Kiedy właściwie zaczęłaś pisać?
Małgorzata Kozłowska-Doczyk: Podobno jako trzyletnia dziewczynka zostałam puszczona sama przez mamę do sklepu po masło i chleb. Mama stała ukryta za rogiem i obserwowała, czy nic mi się nie stanie. A ja dziarsko i z powagą biegłam po sprawunki.
Pamiętam, że w dzieciństwie uwielbiałam stać w kolejce w sklepie. Czerpałam radość z bycia wśród innych, słuchania rozmów i oczywiście nabycia świeżutkich rogalików. Zostało mi to do dziś. W Galway, jak widzisz, właśnie mży deszcz, a ja dopiero co wróciłam z francuskiej piekarni z chlebem i croissantami oraz ze szczypiorem i sałatą z lokalnego bazarku. Wstąpiłam też do sąsiedzkiej kawiarni Little Jungle i Lukrecja zaparzyła mi kawę. Przy okazji dowiedziałam się, że zmarł argentyński muzyk ważny dla młodości mojej koleżanki. No i już mogą to być materiały na wiersz.
Od dzieciństwa uwielbiałam zagłębiać się w jakiejś chwili. Tańczyłam na polu różowych stokrotek babci i wyobrażałam sobie, że gram w filmie. Wychowałam się w Michałowicach pod Warszawą, w domu z wielkim ogrodem, gdzie mogłam wejść na drzewo albo na dach i obserwować lokalny świat. Pod koniec podstawówki zaczęłam zwiedzać najbliższą okolicę na rowerze. Cieszył mnie ten ruch.
Zaczęłam pisać właśnie w dzieciństwie. Dokładnie nie pamiętam kiedy, ale od razu tworzyłam wiersze. Bardzo emocjonalne i szczere. Od najmłodszych lat wiedziałam, że zostanę poetką. Do dziś nie oddzielam poezji od życia. Ona włącza się nawet wtedy, kiedy jadę na stół operacyjny w szpitalu.

W Twoim „Ułamku wieczności” Polska nie wysuwa się na pierwszy plan. Mam wrażenie, że ten zbiór wierszy wyrasta z dotknięcia multikulturowości, z którą spotkałaś się w Galway. Dlatego spytam od razu o moment przeprowadzki do Irlandii. Podobno przeniosłaś się nad Atlantyk, aby wziąć udział w wykopaliskach archeologicznych? Jak wspominasz ten pierwszy okres na Zielonej Wyspie i pierwsze zaskoczenia? I oczywiście, czy udało się Wam coś interesującego wykopać (śmiech)?
Rzeczywiście ten tomik jest pełen multikulturowości, bo to moja codzienność. Ale to nie znaczy, że nie ma w nim Polski. Jest wiersz „Wtedy w Warszawie”, który dzieje się na placu Konstytucji i nawiązuje do kina Iluzjon, ważnego miejsca w moim życiu. „Dreamtime” opowiada o dwóch miastach: Wrocławiu i Galway, choć nie są one nazwane. Są też moje rodzinne Michałowice, tylko niepozorne, bo to wiersz dla dziadka. Listonosz, tak jak w wierszu, regularnie wpadał tam pijany do rowu. Gdy rozwoził ludziom emerytury, częstowano go kieliszkiem wódki.
Irlandią interesowałam się już w liceum. W 1999 roku przyjechałam tu pierwszy raz z przyjaciółkami, autobusem z przesiadką w Londynie. Moment, kiedy prom zbliżał się do Irlandii, wciąż mam przed oczami. Była chyba piąta rano. Moje przyjaciółki spały, a ja wyszłam na pokład i zobaczyłam, jak z mgły wyłania się dosłownie Szmaragdowa Wyspa. Odtwarzam w sobie ten obraz za każdym razem, gdy poczuję się zmęczona Irlandią.
Podróżowałyśmy po wyspie jakieś pięć dni. Nie było wtedy multikulturowości ani tak wyraźnych śladów imigracji. Jechałyśmy stopem do Belfastu i zastanawiałyśmy się, czy będzie tam granica. Dowiezione do hostelu przez starszego pana usłyszałyśmy: „Pamiętajcie, Irlandia jest tylko jedna”. Wędrowałyśmy po Dublinie i włóczyłyśmy się po trawach w Wicklow. Wiele lat później zaczęłam marzyć, by kiedyś zamieszkać choć na chwilę w Dublinie.
W 2007 roku nie miałam pracy, mieszkałam we Wrocławiu. Kuzynka dała mi cynk, że jej koleżanka pracuje w Irlandii na wykopaliskach. A że jestem archeolożką, zaaplikowałam i po tygodniu dostałam pracę. Poleciałam z jednym plecakiem, w którym wiozłam farby do szkła. Z tego powodu zatrzymano mnie na lotnisku.
Pierwsze wykopaliska były w Kells, małej mieścinie w kompletnie płaskim hrabstwie Meath. To stamtąd pochodzi słynna „Book of Kells”, którą można podziwiać w Bibliotece Trinity College w Dublinie. Była zima. „To ma być Irlandia?” – dziwiłam się. Praca na wykopaliskach była ciężka, pogoda przygnębiająca, a odskocznią byli ludzie, spotkania w pubie i lekcje angielskiego, czyli czytanie po angielsku „Stu lat samotności”, które prowadził w naszym domu Portugalczyk Arturo. A w Kells chyba nic ciekawego nie wykopaliśmy.
Dwa miesiące później pojechałyśmy z przyjaciółką do Galway i popłynęłyśmy na Inis Mór, jedną z wysp Aran. Zakochałam się. Pomyślałam wtedy, że jeśli kiedykolwiek miałabym zostać w Irlandii, to tylko w Galway. To nieduże miasto robi wrażenie muzyką na ulicach, oceanem, luzem, przyrodą dookoła i artystycznym duchem.
Nie zamieszkałam jednak w Galway od razu. Po wykopaliskach w Kells przeniosłam się do Carlow, nieopodal Kilkenny, na kolejne wykopaliska. Carlow leży nad rzeką Barrow, która często pojawia się w mojej poezji, a hrabstwo jest soczyście zielone, z dróżkami wijącymi się pomiędzy niskimi kamiennymi murkami.
W Carlow odkopaliśmy między innymi kawałek tkaniny, która przy odkryciu wcale nie wyglądała jak materiał. Potwierdziły to dopiero badania w laboratorium. Pamiętam emocje, które nam wtedy towarzyszyły. Archeologia i jej odkrycia, w Irlandii tak samo jak w Polsce, to często bardzo małe rzeczy. Dla postronnego obserwatora mogą nic nie znaczyć, a fascynują archeologa, bo dotyka on czegoś bardzo starego. Archeologia to pasja. Z małych drobiazgów, kolorów ziemi, kości próbujemy odgadnąć jakąś historię.
W Carlow poznałam chłopaka z Gdańska. Zaczęliśmy być razem, a że archeologiczne projekty w Irlandii przenosiły się z miejsca na miejsce, po wykopaliskach trafiliśmy do Dundalk, bardziej na północ, w hrabstwie Louth. Wtedy w Irlandii budowano autostrady. Według prawa nie można zagospodarować terenów oznaczonych historycznie bez wcześniejszych wykopalisk i uratowania narodowego dziedzictwa.
Po kilku latach w Dundalk przeprowadziłam się na rok do Dublina, a w 2012 roku wróciłam na dwa lata do Wrocławia. Tam znalazłam to, czego myślałam, że będzie mi brakować po Irlandii: ludzi z różnych kultur. Zaczęłam organizować spotkania entuzjastów języka portugalskiego i urządziłam Dzień Języka Portugalskiego w Księgarni Hiszpańskiej. W międzyczasie Maciek dostał pracę w Galway. W 2014 roku wzięliśmy ślub tuż nad oceanem… Strasznie długa ta moja historia. Mogłaby powstać epopeja. Cały czas w drodze.

Po takiej epopei w drodze spytałbym o zadomowienie, o wrastanie w nową ziemię. Po ilu latach poczułaś, że Irlandia jest Twoim domem? I bardziej cała Irlandia czy jednak Galway?
Trudno odpowiedzieć na to pytanie. Z Irlandią zasymilowałam się raczej szybko, chociaż nie było wcale tak kolorowo, szczególnie na początku. Z Kells nie czułam się związana. W Carlow było jak na wakacjach, nie wiedziałam jeszcze wtedy, że zostanę na wyspie tyle lat. Pewien rodzaj zadomowienia przyszedł dopiero w Dundalk, bo osiedliśmy się tam na kilka lat. W Dublinie nawet mi się podobało. Ale dopiero w Galway czuję się u siebie. Galway to moja domowa Irlandia.
Rozgośćmy się teraz w uniwersum „Ułamka wieczności”. Pierwsza rzecz, która uderza podczas lektury, to niepowstrzymana energia, taniec rzeczywistości, wysokie wibracje. Co najmniej jakby ktoś zaprosił nas na karnawał w Rio (śmiech). Taka jesteś, więc takie są Twoje wiersze? Czy świadomie wpompowywałaś w te wersy wysokoenergetyczne paliwo?
Wydaje mi się, że ja nie jestem aż tak pełna energii. Nie widzę siebie na festiwalu w Rio (śmiech). W takim tłumie to nie dla mnie. Ta moja energia idzie raczej głębiej. To nieustanna ciekawość oraz zdolność iskrzącego odczuwania. Malutka rzecz potrafi mnie niesamowicie zachwycić. Na co dzień zauważam bardzo dużo kolorów i detali, nawet w szarym dniu.
Ostatnio kupiłam sobie plastikowe drzewko cytrynowe i szłam z nim przez miasto. Nie mogłam powstrzymać uśmiechu. Ludzie pytali mnie o drzewko, chcieli dotknąć cytryn, życzyli cudownego dnia, mówili, żebym uważała, by wiatr mi go nie porwał. Teraz drzewko stoi obok mojego łóżka. Miało stać na balkonie, ale przy tych galwayowskich wichrach chyba długo by tam nie przetrwało (śmiech). A ja cały czas się nim ekscytuję. Ono jest moim haiku.
Kiedy koleżanka z pracy, Nigeryjka, nauczyła mnie kilku wyrażeń w języku joruba, czułam się tak, jakbym nagle poznała cały ten język. Do szczęścia niewiele mi potrzeba: kolorowe wstążki na drzewie (celtycka tradycja), rozmowa w autobusie, światło, tęcza, piosenka na ulicy. Dynamika w moich wierszach pochodzi z drobnych kadrów i z emocji ich przeżywania. Nie są to tylko barwne wycinki, zdarzają się i ciemne fragmenty, choćby rozpacz.
Pasja jest dla mnie światłem, więc nawet jeśli jest kulawa, to jej nie umniejsza. Bo nie o idealność w niej chodzi, tylko o autentyczność.

Uderza też w tym tomiku odejście od „wielkich prawd” na rzecz bycia tu i teraz, skupienia się na chwili i próby zarejestrowania wymykającej się teraźniejszości. Interesują Cię życiowe drobiazgi? Wierzysz w Boga rzeczy małych, w metafizykę chwili?
Dla mnie najważniejsze jest życie pełnią życia, ale tak na co dzień. Nie chodzi o skok na bungee albo bycie cały czas szczęśliwą, tylko o posypanie kanapki płatkami róż albo liśćmi bazylii. O kawę bez pośpiechu. O zamiecenie podłogi bez pędu.
Moja poranna kawa trwa dziesięć minut albo mniej, ale zaparzam ją pieczołowicie. To dla tej chwili wstaję wcześniej. Kiedy wychodzę z domu o 5.30, bywa ciemno. Wcale nie jest to fascynujące. Ale dzięki tej porze parę razy spotkałam w ogrodzie lisa. I to było dla mnie coś niesamowitego. Do dziś zostawiam lisowi wodę w miseczce.
Tymczasem mewy przed blokiem przeszukują śmietnik, bezdomni śpią pod kawiarnią na rogu. Oni też są dla mnie ważni. Zostawiłam im kiedyś kanapki z awokado i różnymi smakowitościami, żeby mieli piękne śniadanie. Nie jakieś zwykłe „byle co głodnemu dać”. Bezdomny też zasługuje na coś fancy.
I to wszystko nie jest kwestią wiary. Dla mnie to pełnia życia z tym, co mnie otacza. Kiedy przyjeżdżam do Wrocławia, to też wtedy cieszę się lokalnością, tak samo w Bordeaux, czy w Edynburgu, Aleksandrowie Kujawskim, czy w Pruszkowie u przyjaciółki. A jeśli Bóg, to tylko ten od małych rzeczy. Kiedyś byłam wierząca, teraz nie jestem już pewna. Wierzę za to w duchy, te opiekuńcze. Bliska mi jest w tym kultura japońska.

Podczas rozmowy w Radiu z QLTURĄ wspominałaś, że irlandzka poezja kojarzy Ci się ze zwykłością i codziennością. Polska poezja lubiła zwykle grać o wyższe stawki, raczej o „wieczność” niż „ułamek wieczności”. Bawią Cię próby stworzenia teorii wszystkiego, gdy często nie rozumiemy nawet własnego ogródka?
Poezja irlandzka nie tylko opowiada o zwykłych rzeczach, bo różni są poeci. W. B. Yeats, czołowy poeta irlandzki, którego bardzo lubię, odnosi się niekiedy do wielkich rzeczy, nawet narodowych. Ale nie zapomina o tych małych. O nie!
Po prostu w Irlandii poezja jest czymś bardziej żywym na co dzień. Zauważają to nawet ci, którzy nie interesują się poezją. Tu poeta jest kimś. Nie kimś wielkim, ale kimś ważnym dla ludzi. Ludzie chcą wiedzieć, co powie. Poeta często wspiera w trudnych chwilach. „Rita Ann Higgins podnosiła nas na duchu w czasie pandemii, czytając swoje wiersze w radiu” – powiedziała mi pewna Irlandka. Na spotkania z poetami podczas Międzynarodowego Festiwalu Literatury przychodzą tłumy. Poprzedni prezydent Irlandii, Michael D. Higgins, podzielił się z narodem swoim wierszem podczas pandemii. Ciekawe, że pochodzi z Galway. Tutaj robi się prezydenta na szydełku jako przykrycie do czajniczka. Tak też zrobiono z nową panią prezydent.1 To przecież swego rodzaju poezja.
Kiedyś ktoś przy barze zapytał mnie, kim jestem. Odpowiedziałam, że poetką, bo nie chciałam wdawać się w rozmowę, zamawiałam piwo. Ale ta osoba wydała się tym niezmiernie zainteresowana, więc trochę o tym musiałam pogadać. A potem zupełnie niespodziewanie wyrecytowała napisany specjalnie dla mnie wiersz w tłumnym pubie. Taka jest Irlandia.
Ludzie tu cieszą się z małych rzeczy. Naprawdę. One nie muszą być idealne. Dlatego bawi mnie, kiedy naświetla się jakieś “wielkie sprawy” albo stawia na pierwszym miejscu politykę czy napompowane powagą teorie. Uważam, że możemy zmieniać świat, ale tymi małymi rzeczami na co dzień. Tym, że posprzątam śmieci z plaży, dam kanapkę bezdomnemu, naleję wody lisowi, powiem komuś nieznajomemu „dzień dobry” albo „przepraszam”. My wszyscy tego najbardziej potrzebujemy. Kiedy przychodzi choroba czy śmierć, wielkie rzeczy przy nich nic nie znaczą. Liczy się drobny gest, piosenka, patrzenie w oczy, przytulenie, żart.

I chyba podobnie działa „Ułamek wieczności”: zapraszasz w nim czytelnika do wspólnego zanurzenia się w byciu, zwracasz się ku emocjom, a nie intelektualizowaniu rzeczywistości. Ta książka nie domaga się ciężkiej interpretacyjnej aparatury…
Dokładnie tak jest. Wiele osób, które nie czytają poezji, nie rozumieją jej albo nawet za nią nie przepadają, mówi mi, że podobają im się moje wiersze, bo mogą je zobaczyć, wychwycić szczegóły z codzienności, coś zrozumieć, a nawet poczuć smak jedzenia, które czasem występuje w wierszu. Przedstawiam konkretne kadry, uczucia i zmagania.
Lubię też nawiązywać do różnych kultur. Trochę może przemycam w wierszach japońskiego pisania, między innymi nazywanie dźwięków: kap, kap, kap. Niektóre moje utwory nawiązują do dreamtime, czyli czasu snu w mitologii Aborygenów. Nie chodzi tu jednak o sen, ale o wieczną świętą rzeczywistość, która scala przeszłość, teraźniejszość i przyszłość.
Szczególnie lubię tradycję celtycką. W Irlandii celebrujemy celtyckie święta, na przykład Imbolc, które naturalnie łączy się z dniem świętej Brygidy, patronki Irlandii. Jeden wiersz zadedykowałam celtyckiej bogini księżyca, bo mam wrażenie, że ona jeździ ze mną co rano autobusem do pracy.

Twoje wiersze przypominają automatyczny “wystrzał chwili”. Ale czy właśnie tak powstają – są jak wystrzelone nasiona niecierpka i są gotowe w kilka minut? Czy jednak chodzisz ze swoimi wersami na długie spacery i wiersze powstają powoli, cierpliwie?
To bywa bardzo różnie. Czasami wiersz rodzi się od razu, jest reportażem z chwili. Ale nieraz to tylko luźna notatka zapisana jak wiersz: coś, co zobaczyłam, poruszenie po jakiejś sytuacji, oddziaływanie kolorów. Potem to szlifuję. Bardzo lubię moment ociosywania, eksperymentowania ze słowami i formą. Zdarza się też, że robię dodatkowy research. Sprawdzam każdą informację niczym dziennikarka.
Ciekawe, czy jesteś tego świadoma, że w praktycznie każdym Twoim wierszu pojawia się jakiś kolor – i najwięcej jest pomarańczowego. Myślisz, czujesz i widzisz świat przede wszystkim poprzez kolory?
Tak, jestem świadoma (śmiech). Jednak dopiero przy pracy nad tomikiem zauważyłam, że często wracają do mnie te same barwy. A pomarańczowy to mój ulubiony kolor od zawsze. Kolory są dla mnie bardzo ważne na co dzień. Zwracam uwagę na odcienie i nazwy. Lubię się nimi bawić. Na przykład odkryłam, że w Japonii mają kolor słowikowy.
Sporo wierszy ze zbioru to relacje ze spacerów. Czy „zwykłe” wyjście z domu jest dla Ciebie przygodą? Bo nie wiesz, co się wydarzy, kogo spotkasz, co usłyszysz, co zaobserwujesz. Z czym wrócisz: może z myślą, a może z jakimś artefaktem.
Jak najbardziej. Wspomniałam już o drzewku cytrynowym czy kupowaniu kawy u Lukrecji. Dla mnie przygodą może być dosłownie wszystko. Dlatego mam ich w życiu bez liku. Myślę tu o małych codziennych rzeczach, jak gotowanie obiadu niczym w moim wierszu “Filmowy obiad na balkonie”.
Mam chyba jakieś szczęście. Kiedyś poszłam po pracy na zakupy, ledwo żywa, a przy kasie uśmiecha się do mnie kasjerka, młoda dziewczyna. Okazało się, że Hiszpanka. Pogadałyśmy w trakcie skanowania zakupów. Teraz czasem tak sobie rozmawiamy tylko w czasie skanowania towarów.
Bardzo często poznaję przypadkowych ludzi. Zazwyczaj to oni mnie zagadują, czasami ja. Wystarczy powiedzieć komuś zwykłą rzecz: „Jakie fajne logo ma pani na plecaku” i już ktoś dzieli się historią. To wszystko dzieje się też w Polsce, we wszystkich krajach. Wynika z naszej autentyczności wobec tu i teraz.
Mam też przygody jak z filmu. Kiedyś w Helsinkach wysiadłam z tramwaju, a potem nagle postanowiłam podjechać jeszcze przystanek i cofnęłam się. Biegłam po chodniku, bo nadjeżdżał kolejny tramwaj. Zobaczył to przechodzień i, ponieważ był bliżej tramwaju, też zaczął biec, by zatrzymać go dla mnie.

Mam też wrażenie, że nie uciekasz w fikcję w swoim pisaniu. Samo życie wystarczy?
Zdecydowanie moje życie może wystarczyć. Tak powiedzieliby na pewno moi przyjaciele. Jestem też miłośniczką reportażu, ale lubię fikcję. Zaczęłam kiedyś pisać opowiadanie, tylko moja bohaterka naprawdę jeździła ze mną autobusem i wysiadała na pustym przystanku, gdzie nikt nie wysiadał. Zaintrygowała mnie i zaczęłam sobie wyobrażać, że pochodzi z Nepalu. Pisząc to opowiadanie, spotkałam się z moją koleżanką Nepalką, żeby mi opowiedziała o nepalskiej codzienności. Pamiętam, nieźle się śmiałyśmy w kawiarni. Kultura nepalska jest zakręcona, bo mają tam tysiące bogów. Bóg na czwartek, inny na piątek…
W wierszu „Przed menopauzą” umieściłam bohaterkę Misaki. To taki mały pomysł czy nawet tęsknota, żeby jednak napisać kiedyś fikcję. Lubię też czytać bajki, a kiedyś chętnie je wymyślałam. Dlatego bywa, że dodaję w utworze jakiś element magiczny, jak boginię księżyca, która jedzie ze mną autobusem.
W „Ułamku wieczności” pojawiają się wiersze i po polsku, i po angielsku. Czy wybór języka dokonuje się automatycznie? Czy każdy z języków ma swoje pole działania, obsługuje inne tematy i emocje?
Zdecydowanie piszę po polsku, bo ten język znam najlepiej. Jednak funkcjonuję w kraju anglojęzycznym, więc angielski naturalnie wplata się w polski. Czasami szybciej wyrazić mi jakąś myśl po angielsku. W pracy najłatwiej mi wytłumaczyć wszystko po angielsku nawet Polakowi. Czy to wiąże się z innymi emocjami? Nie zauważyłam.
Czasami po prostu piszę po angielsku i sama nie wiem, jak to się dzieje. Dostrzegłam za to dziwną rzecz: po angielsku wiersz często wychodzi mi rymowany.
Lubię zgłębiać języki, choć nie mam łatwości uczenia się ich. Gdziekolwiek jadę, próbuję powiedzieć coś w języku danego kraju. W Bordeaux próbowałam zamówić ciastka po francusku. Stałam kilka minut i przysłuchiwałam się, jak mówią inni klienci. Potem i tak mnie nie zrozumiano, ale sprzedawca był dumny, że próbowałam.
W poezji można bawić się słowami. Raz napisałam wiersz z błędem: „worm bus” zamiast „warm bus”, czyli ciepły autobus. Mój kolega, irlandzki poeta, powiedział, że „worm”, autobus robak, brzmi o wiele ciekawiej.

Skoro zahaczyliśmy już o polszczyznę, wróćmy na chwilę nad Wisłę. Jak Ci jest w Polsce podczas powrotów? Co uderza Cię teraz mocniej, czego wcześniej nie zauważałaś?
Lubię Polskę. Szczególnie Wrocław i Dolny Śląsk. A także Warszawę, bo tam się wychowałam. Bliski jest mi Gdańsk. Dlatego cieszę się na każdy wyjazd do Polski.
Zaczęłam zauważać, że w Polsce jest wszystkiego w bród: w miastach, na półkach sklepowych, w stylach. W Irlandii jest większa prostota i mniej wszystkiego, nawet do kupienia. Ja wolę taki brak. Dlatego w Polsce czasami czuję się jak człowiek z lasu. Niekiedy boję się też oceny.
Jednak staram się żyć lokalnością, gdziekolwiek jestem. Dlatego i w Polsce spotykam bardzo otwartych ludzi. Cieszą mnie szczegóły: małe sklepiki, tramwaje, kamienice. Fajnie też czasem wsiąść na rower i pojechać hen dookoła Wrocławia.
Emigracja to inny stan umysłu, patrzenie z zupełnie innej perspektywy. Czasami usłyszę mimochodem, że nie jestem patriotką. Rzeczywiście czuję się bardziej obywatelką Europy. Ale to nie oznacza, że zapominam o korzeniach. Myślę, że Polska ma piękne tradycje, ale do wielu z nich mogłaby podejść radośniej i bardziej uniwersalnie. W Irlandii Polacy uczą się więcej luzu. Na co dzień nagminnie mówimy tu „przepraszam” i zauważyłam, że to słowo wygasza nerwy nawet wtedy, gdy jest wypowiadane automatycznie.
“Ułamek wieczności” to słoneczny, pozytywny zbiór wierszy. Czytelnik wychodzi z tej podróży opromieniony. Jedyne momenty ujawniające ciemniejsze tony to te, w których wspominasz o Ukrainie, bezdomności i przemijaniu. Jednak nawet ciemność inkrustujesz łagodnymi barwami. To wrodzone pozytywne podejście do życia?
To prawda, że mam pozytywne podejście do życia. Uważam też, że w trudnych rzeczach można dostrzec barwy. Absolutnie nie na siłę. Ciężkie momenty i straty są nierozłączną częścią życia. One też nas tworzą.
W jednym dniu wiele rzeczy się zmienia. Bezdomność to nie jest coś, co nas nie dotyczy. Może mamy domy, ale skąd wiemy, jak się życie potoczy. Tak samo wojny. Żyjąc w pokoju, trudno sobie wyobrazić, jak to jest żyć z wojną za oknem.
Byłam kiedyś na spotkaniu z tancerzami z Palestyny. Podczas warsztatu próbowaliśmy choć w minimalnym stopniu poczuć, co dzieje się z człowiekiem, kiedy nagle musi uciekać z własnego kraju: co robi, co zabiera. Moja przyjaciółka z Ukrainy opowiadała mi, jak siedzieli w piwnicy podczas bombardowania. Opisałam te historie w wierszu „Obok siebie” o Palestynie i o Ukrainie. Bo z Palestyny do Ukrainy nie jest wcale tak daleko.
Trudne sytuacje i straty mówią nam coś o nas samych, ciągną głębiej albo zwyczajnie każą zwolnić. Nie twierdzę, że to proste. Ja nadal rozpaczam po swojej stracie. Ale zrozumiałam, że najważniejsze w śmierci jest życie.
Moja ciocia opowiadała mi, że czasami słyszy, jak ludzie patrzą krzywo na Ukraińców czy innych uchodźców. Że niby wojna w ich krajach, a oni siedzą na kawie i jedzą ciastka. No tak, najważniejszym zadaniem człowieka jest być szczęśliwym. Ten, kto ucieka z kraju wojny, zaczyna żyć normalnie i chce spełniać swoje marzenia, ratuje swoje życie. Wierzcie mi, że nie zapomina o wojnie. Czy chcielibyśmy się z nim zamienić?

Chciałbym też zapytać o Twoje poetyckie manifestacje. Zdarza Ci się wynosić wiersze poza kartkę – na transparenty, w przestrzeń publiczną. Co dzieje się z wierszem, który trafia na ulicę, na plac, do przypadkowych ludzi?
Na przełomie epok poeci zawsze odnosili się do bieżących spraw. Starali się coś manifestować, o czymś ważnym przypominać. I ja też czuję taką misję jako poetka. Uważam, że poezja i literatura to silne narzędzia.
Zaczęło się od tego, że w Galway zamknięto nasze lokalne kino. Dowiedziałam się, że będzie demonstracja i chciałam na nią pójść z wierszem na transparencie, ale pomyliłam daty i demonstracja już była. Postanowiłam nie brać tego za wymówkę i wyszłam z wierszem sama pod kino. Był ze mną mój mąż i przyjaciółka, tylko stali z boku. Stałam z uniesionym transparentem na schodach do kina, a ludzie zatrzymywali się i czytali. Potem zdjęcia z tej pojedynczej manifestacji umieściłam na Instagramie i wysłałam do grupy, która walczy o kino, na znak integracji.
Krótki czas po tym oglądałam spotkanie dwóch prezydentów: USA i Ukrainy. Popłakałam się. Wieczorem napisałam wiersz dla mojej przyjaciółki Ukrainki. Po namyśle zapytałam Svitlanę, czy mogę wyjść z nim na ulicę. Wzruszyło ją to. Gdy stałam na niedzielnym deptaku w Galway, wiele osób czytało mój wiersz. Zatrzymała się też dziewczyna z Ukrainy i mi podziękowała.
Po co to zrobiłam? Żeby choć jedna osoba w niedzielnym słońcu przypomniała sobie o wojnie. Dlatego jako poetka postanowiłam wychodzić z poezją na ulice, z tym, co dla mnie ważne. Choć zawsze jest to dla mnie moment przełamania nieśmiałości.
Potem były kolejne wiersze: w Edynburgu manifestowałam przeciwko śmierci wierszem „Chasing the Sun”, a dla Edwarda Stachury napisałam wiersz, który pokazywałam w drodze do Łazieńca na Ogólnopolskie Spotkania Poetów Biała Lokomotywa. Taki transparent zaciekawia ludzi, oczywiście nie wszystkich. I czeka na kolejne wyjście na światło. Cztery wiersze znalazły się w tomiku.

I tak na koniec, podzielisz się z czytelnikami swoją listą ulubionych książek, filmów, płyt i miejsc?
Czytam stosy książek. Zdecydowanie najwięcej literatury japońskiej. Japońska kultura od lat zajmuje spory kawałek w moim sercu. Hiromi Kawakami, „Niedźwiedzi Bóg”, to jedna z moich ulubionych książek – dwa opowiadania. Z ostatnio przeczytanych polecam „Idealny czas na smuteczek” Nanae Aoyamy i „Pójdę sama” Chisako Wakatake. Czytam też często haiku tuż przed snem. Najbardziej lubię Kobayashiego Issę.
Czasami książki inspirują mnie do podróży. Jedną z nich jest powieść genalogiczno-stomatologiczna Miiki Nousiainena „Korzenie”. Po jej przeczytaniu wyruszyłam do Helsinek. Oczywiście na dzielnice głównych bohaterów – Töölö i Kallio. Książka, do której wracam, to „Cztery pory roku w Japonii” Nicka Bradleya. Jest jak przewodnik po Japonii, chociaż to zaskakująca powieść. Polecam też „Nocny prom do Tangeru” irlandzkiego pisarza Kevina Barry’ego.
Czytam również sporo poezji przeróżnych autorów. Obok kanapy leżą tomiki Anity Jagodzińskiej „nic się nie stało” i Dariusza Marcinka „Wniebowstąpienie saren”. Czytelników polskich może zainteresować pierwsza proza znanej poetki z Belfastu Sinéad Morrissey „Among Communists” – zaskakujące obserwacje z rodzinnego życia w Belfaście, pełne metafor, jakich się nie spodziewamy.
Zdecydowanie więcej czytam, niż oglądam filmów. Szczególnie bliskie są mi filmy Krzysztofa Kieślowskiego. Najbardziej lubię „Czerwony” z serii „Trzy kolory”. Zawsze wracam do filmów Carlosa Saury: „Nakarmić kruki”, „Taxi”, „Flamenco”, do „Lisbon Story” Wima Wendersa. Oglądałam po kilka razy „Powrót do Garden State” z Natalie Portman. Świetna ścieżka muzyczna. A z nowszych filmów – szwedzki „Hypnosen” Ernsta De Geera.
Muzyki słucham dość dużo i różnych gatunków, ale głównie w autobusie. Na mieście nigdy nie mam słuchawek na uszach, wolę piosenki ulicznych buskerów. Niezmiennie uwielbiam Blind Melona, młodą brytyjską artystkę Rozi Plain oraz francuskie piosenki Vincenta Delerma. Od pewnego czasu słucham regularnie „In Rainbows” Radiohead oraz Sachiko Kanenobu. Lubię też Melę Koteluk, „Migawkę”, Fisza, „Ballady i protesty”, oraz polski hip-hop: Paktofonikę, Taco Hemingwaya. No i oczywiście jazz zawsze i wszędzie. Miles Davis, „Kind of Blue”, to mój numer jeden.
Miejsca? Wrocław – cały pozostanie moją miłością, a w nim Kawalerka Cafe. Galway i Connemara, Glassilaun Beach, małe irlandzkie miasteczka Kinvara i Ennis, Bridia Valley w hrabstwie Kerry oraz łańcuch górski MacGillycuddy’s Reeks i pensjonat Johna i Sandy, już nieczynny, bo przeszli na emeryturę. Lizbona to też moja wielka pierwsza miłość. Warszawski ogród na dachu Biblioteki Uniwersyteckiej, Góry Sowie, Tatry samotnie albo z Baśką, Gawrych Ruda na Suwalszczyźnie i jezioro Wigry, Kadyks, Sybin w Rumunii i księgarnio-kawiarnia Humanitas.
- Chodzi o irlandzką tradycję robienia żartobliwych, szydełkowych ocieplaczy na czajniczek w kształcie znanych osób. Bardzo popularny był taki ocieplacz z podobizną prezydenta Michaela D. Higginsa – „Michael Tea Higgins”; po zmianie prezydentury powstała też wersja z Catherine Connolly. ↩︎
Rozmawiał Kornel Maliszewski

Małgorzata Kozłowska-Doczyk
Poetka i blogerka bluetram.net, dziennikarka z zamiłowania. Mieszka w Galway w Irlandii wśród ludzi z różnych kultur. W sercu zawsze ma Wrocław. W swoim pisaniu akcentuje poetycką stronę życia, detale codzienności, ścieżki, które inspirują do zmiany społecznej. Przeprowadza wywiady z ciekawymi ludźmi, bo lubi inspirować innych do działania. Pisze reportaże z ulotnych momentów. Autorka tomiku: „Szkice z wędrowania” (2013). Jej wiersze opublikowano m.in. w antologii „Wybrane z rozkładu jazdy” oraz w magazynie internetowym Suburbia. Poetycki test „Perspektywa 5 kilometrów” ukazał się w książce „Europe at Home” w ramach projektu Faro 2027 Europejska Stolica Kultury. Związana z festiwalem literackim Ogólnopolskie Spotkania Poetów Biała Lokomotywa w Łazieńcu, na którym zaprezentowała grupę pisarską z Galway i zainicjowała europejską podróż festiwalu, czyli Wagon Europejski. Zamieszcza swoje wiersze na transparentach, manifestując w przestrzeni publicznej ważne rzeczy dla niej, świata lokalnego i globalnego. Tworzy także w języku angielskim. W poezji wykorzystuje też słowa z innych języków.
👉 Kup “Ułamek wieczności“
Zobacz także:
⭐ Szwecja z mojego dzieciństwa już nie istnieje – rozmowa z Heleną Kupczyńską
⭐ Historie, które opowiada ciało – rozmowa z Dominiką Kulig
⭐ Poezja to nie jakieś airbnb — rozmowa z Cezarym Lewanowiczem












